“Không yên tâm với dự án bôxit” – báo Tuổi trẻ tiếp tục đi đầu báo động đại nạn từ “đại dự án”

 

Hơn cả số báo giấy sáng qua đưa bài Đòi ưu đãi cho dự án bôxit lên đầu trang nhất, số sáng nay Tuổi trẻ đưa liền hai bài, “Không yên tâm với dự án bôxit”, và “Bôxit lỗ nhiều mặt” của TS Tô Văn Trường (ông là một trong 16 trí thức, trong đó có cựu PCT nước Nguyễn Thị Bình, đã khởi sự ký tên đầu tiên trong danh sách 1.700 người đề nghị dừng dự án bô xit, cách đây hơn 3 năm). 

 

 

 

Đất nước còn đang chưa qua cơn khủng hoảng kinh tế, từng khiến ông Thủ tướng nếu không dở nhiều chiêu “thoát hiểm” ngoạn mục thì có lẽ giờ đã “vui thú điền viên” cùng cựu CTN Nguyễn Minh Triết rồi. Ấy thế mà cứ tiếp diễn những màn ngành ngành, người người nhà nước đua nhau vẽ chuyện tiêu xài bạt mạng. Trò tiêu hoang và khuất tất quanh việc đăng cai tổ chức ASIAD 18 gây phẫn nộ đang được dư luận bàn tán mấy ngày qua là một ví dụ. Trò này cũng có nét giống đại dự án bôxit ở chỗ lỡ “đâm lao” rồi, giờ ép cả nước phải “theo lao” cùng những kẻ đánh bạc tầm cỡ quốc gia (mời xem, cũng trên Tuổi trẻ sáng nay: Asiad 2019: bỏ cuộc sớm hơn là gánh nợ).

 

Hay là, phải chăng chính vì kinh tế khủng hoảng, nên các khoản thu nhập dưới gầm bàn của các quan chức bị ảnh hưởng nhiều, trong khi các khoản “đầu tư” ban đầu để thăng quan trước đó lại quá lớn, nên giờ bất chấp tất cả, đốt tiền dân bạt mạng để bù đắp?

 

 

01

 

 

Tuổi trẻ

 

21/03/2014 09:33 (GMT + 7)

 

TT – Ông Hồ Uy Liêm, nguyên phó chủ tịch kiêm tổng thư ký Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (Vusta), có ý kiến như vậy chiều 20-3 về đề xuất một số ưu đãi cho dự án bôxit trong khi dự án này được cho là sẽ lỗ đến năm 2020. Ông Hồ Uy Liêm nói:

 

Xe chở alumin từ tổ hợp bôxit - nhôm Tân Rai (Lâm Đồng) đi cảng Gò Dầu (Đồng Nai) - Ảnh: Mai Vinh

Xe chở alumin từ tổ hợp bôxit – nhôm Tân Rai (Lâm Đồng) đi cảng Gò Dầu (Đồng Nai) – Ảnh: Mai Vinh

 

– Tôi có đọc báo Tuổi Trẻ về ý kiến của TS Nguyễn Văn Ban (nguyên trưởng ban bôxit – nhôm thuộc Tổng công ty Khoáng sản VN), trước đó là của TS Nguyễn Thành Sơn (trưởng ban quản lý dự án than đồng bằng sông Hồng) nói về việc Bộ Công thương đề xuất nhiều ưu đãi cho hai dự án bôxit. Tôi nghĩ rằng đây là các nhà chuyên môn, ý kiến của họ như vậy đủ rõ ràng.

 

Về phần mình, khi còn công tác ở Vusta, tôi tham gia nhóm nghiên cứu, phản biện

 

Ông Hồ Uy Liêm - Ảnh: V.V.Thành

Ông Hồ Uy Liêm – Ảnh: V.V.Thành

 

về dự án này và nhiều lần trình bày ý kiến trước các nhà lãnh đạo cũng như trên báo chí. Cho đến nay, qua thời gian với các diễn biến liên quan đến dự án khai thác, chế biến bôxit ở Tây nguyên, càng củng cố trong tôi rằng dự báo của các nhà khoa học thuộc Vusta lúc trước về dự án này là khá phù hợp với thực tế.

 

* Ông có thể nêu một ví dụ cụ thể?

 

– Dựa trên số liệu Tập đoàn Công nghiệp than – khoáng sản VN (TKV) cung cấp và giá thị trường thế giới cuối năm 2009, các nhà khoa học lúc bấy giờ tính ra mức lỗ có thể lên đến hàng chục triệu USD mỗi năm. Số liệu mới nhất trong năm 2014 do chính TKV cung cấp cũng xác nhận điều này. Đáng tiếc là ý kiến của chúng tôi lúc bấy giờ không được lắng nghe.

 

Tất nhiên, đối với một dự án thì nhiều người cho rằng hiệu quả kinh tế phải tính cả vòng đời, chứ không nên chỉ tính lỗ trong mấy năm đầu. Nhưng với việc đội mức tổng đầu tư lên đến hàng nghìn tỉ đồng, việc vay vốn và lãi suất, việc thay đổi phương án vận chuyển, đặc biệt là chưa ai có thể khẳng định thị trường nguyên liệu thế giới sau năm 2015, xa hơn nữa là sau năm 2020 sẽ như thế nào. Liệu chúng ta có thể yên tâm? Cá nhân tôi thì thấy rất khó.

 

* Vậy ông nghĩ sao về đề xuất ưu đãi cho dự án bôxit?

 

“Với một vấn đề quan trọng như khai thác bôxit ở Tây nguyên thì tất cả khả năng đều phải được đặt ra, từ đó có sự đầu tư cho việc bảo vệ môi trường sinh thái ở mức cao nhất”

 

– Nếu cho rằng bôxit không phải là khoáng sản độc hại thì chúng ta nghĩ sao về thảm họa vỡ hồ chứa bùn đỏ ở Hungary. Chính vì vậy, các mức phí, thuế… đối với bôxit phải áp dụng đúng như với bôxit chứ không nên có cách áp dụng nào khác.

 

Chủ trương của Nhà nước ta là phát triển bền vững, không khai thác tài nguyên khoáng sản bằng mọi giá.

 

Nếu thấy loại khoáng sản nào đó hiện nay khai thác chưa hiệu quả, chưa đóng góp được nhiều vào ngân sách thì nên cân nhắc kỹ.

 

Người dân đóng phí, thuế để xây dựng cơ sở hạ tầng, giao thông cho các dự án kinh tế hoạt động, nay đến lượt các dự án lại muốn giảm phần đóng góp của mình thì nghe không thuận tai lắm. Vấn đề vận chuyển alumin đến cảng biển đòi hỏi phải làm đường sá có khả năng chịu tải lớn, việc làm đường phục vụ dự án lẽ ra doanh nghiệp có trách nhiệm, nhưng ở đây doanh nghiệp lại đề nghị Nhà nước đầu tư, rồi còn đòi ưu đãi đủ thứ thì không thể chấp nhận được.

 

* Ông có nghĩ rằng hồ chứa bùn đỏ được đầu tư an toàn quá mức sẽ lãng phí?

 

– An toàn cho con người và môi trường thì sao lại quá mức, phải làm tối đa chứ. Biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm cho các nước phát triển với cơ sở hạ tầng hiện đại, vững chắc cũng gặp khó khăn. Chẳng hạn như bão tuyết vừa qua ở Mỹ với nhiệt độ xuống thấp kỷ lục mà không ai dự báo được. Việt Nam là một trong những nước chịu nhiều ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, chúng ta không thể chủ quan. Tất nhiên không ai muốn điều gì đó không hay xảy ra, nhưng với một vấn đề quan trọng như khai thác bôxit ở Tây nguyên thì tất cả khả năng đều phải được đặt ra, từ đó có sự đầu tư cho việc bảo vệ môi trường sinh thái ở mức cao nhất.

 

Tôi muốn đặt câu hỏi với TKV rằng lấy tiêu chuẩn nào để TKV cho rằng đã đầu tư quá mức cần thiết? Ở đây, các cơ quan của Quốc hội nên lắng nghe ý kiến khách quan và độc lập của giới khoa học để có thêm cơ sở cho hoạt động giám sát của mình.

 

VÕ VĂN THÀNH thực hiện

 

Chưa đền bù cho nhà đầu tư cảng Kê GàTrong tháng 2-2014, Văn phòng Chính phủ có công văn thông báo ý kiến của Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải đồng ý dừng đầu tư cảng Kê Gà (huyện Hàm Thuận Nam, Bình Thuận) theo kiến nghị của Bộ Công thương. Như vậy sau bảy năm, dự án đầu tư cảng biển của VN đã khép lại, nhưng vẫn bỏ ngỏ con đường vận chuyển bôxit từ Tây nguyên xuống Bình Thuận.Thiệt hại khoảng 1.000 tỉ đồngNgược thời gian vào đầu những năm 2000, hàng loạt nhà đầu tư trong và ngoài nước đã xây dựng nhiều khu du lịch, resort tại vùng ven biển Tân Thành (Hàm Thuận Nam) để hưởng ứng sự kêu gọi đầu tư du lịch của tỉnh Bình Thuận.Tuy nhiên đến cuối năm 2007, như “từ trên trời rơi xuống”, Bộ Giao thông vận tải có văn bản bổ sung quy hoạch Kê Gà thành cảng tổng hợp và yêu cầu UBND tỉnh Bình Thuận hướng dẫn các nhà đầu tư xây dựng cảng biển. Sở Kế hoạch – đầu tư Bình Thuận sốt sắng thông báo chủ trương xây dựng cảng Kê Gà vào tháng 4-2008. Mục đích xây dựng cảng Kê Gà nhằm vận chuyển bôxit từ Tây nguyên xuống.

Đầu năm 2009, Sở Kế hoạch – đầu tư Bình Thuận mời chủ đầu tư các dự án du lịch bị ảnh hưởng đến để tiếp tục thông báo về dự án xây dựng cảng Kê Gà. Theo kế hoạch mà Tổng công ty Khoáng sản VN (Vinacomin) hứa hẹn rằng việc khởi công sẽ tiến hành “hoành tráng” vào tháng 8-2009, nhưng từ đó đến đầu năm 2013 mọi chuyện “án binh bất động”.

Trước thực trạng trên, tại buổi làm việc với tỉnh Bình Thuận ngày 18-2-2013, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cho biết dự án xây dựng cảng Kê Gà không hiệu quả, yêu cầu ngừng xây dựng cảng và giao các bộ liên quan phối hợp với UBND tỉnh Bình Thuận giải quyết hậu quả thiệt hại của các nhà đầu tư du lịch.

Hiện nay, hội đồng đánh giá thiệt hại của tỉnh Bình Thuận đang kiểm kê tài sản thiệt hại của 12 dự án du lịch. Nhiều chủ dự án du lịch cũng bày tỏ mong muốn nhận lại dự án để tiếp tục làm du lịch, xây dựng lại vùng bờ biển Kê Gà. Phía tỉnh Bình Thuận cho biết việc đền bù thiệt hại cho các dự án du lịch do Vinacomin chịu trách nhiệm. Còn chủ các dự án du lịch ước tính số tiền thiệt hại của họ khoảng 1.000 tỉ đồng.

Bỏ ngỏ đường vận chuyển bôxit

Trong một động thái mới đây nhất, Bộ Giao thông vận tải đã có quyết định về việc chuyển tuyến đường Lương Sơn – Đại Ninh (huyện Bắc Bình) thành quốc lộ 28B. Quốc lộ 28B có tổng chiều dài toàn tuyến là 69km nằm trên địa bàn hai tỉnh Bình Thuận và Lâm Đồng.

Theo một số chuyên gia trong ngành giao thông vận tải tại Bình Thuận, quốc lộ 28B ngoài việc sử dụng phục vụ cho khu công nghiệp chế biến tập trung khoáng sản titan Sông Bình (huyện Bắc Bình), còn có thể làm phương án chuyển bôxit từ Tây nguyên xuống Bình Thuận, sau đó theo quốc lộ 1 đi ra cảng Vĩnh Tân (huyện Tuy Phong, đang trong quá trình tính toán đầu tư thành cảng tổng hợp).

Tuy nhiên trước đó vào năm 2012, Tổng cục Đường bộ và Bộ Giao thông vận tải làm việc với Bình Thuận cho biết phương án vận chuyển bôxit từ Tây nguyên xuống cảng Vĩnh Tân đi qua tỉnh Bình Thuận bắt đầu từ La Dạ (đường tỉnh 714, huyện Hàm Thuận Bắc) đến quốc lộ 28 đi vào đường tỉnh 711 (huyện Hàm Thuận Bắc và Bắc Bình) ra quốc lộ 1, tiếp đó đi thêm khoảng 85km trên quốc lộ 1 để đến cảng Vĩnh Tân. Tổng chiều dài của đoạn đường đi qua Bình Thuận là hơn 140km với kinh phí đầu tư khoảng 2.800 tỉ đồng. Đến nay vẫn chưa có quyết định chính thức nào được đưa ra để chọn tuyến đường vận chuyển bôxit từ Tây nguyên xuống Bình Thuận.

NGUYỄN NAM

 

  ———–

 

Ghi chú: Dưới đây là bài gốc được TS Tô Văn Trường gửi tới Tuổi trẻ, nhưng đã được biên tập, cắt đi nhiều đoạn có lời lẽ mạnh mẽ, “nhạy cảm”, và đăng lên với cái tựa khác: Bôxit lỗ nhiều mặt. (Một số đoạn tô đỏ là không có trên Tuổi trẻ, do bị cắt bớt).

 

QUẢ BÁO NHÃN TIỀN

 

Tô Văn Trường

 

Sau những vật nài xin ưu đãi nhiều thứ kể cả vốn đầu tư, thuế tài nguyên, môi trường…hai dự án bôxit Tây Nguyên (Tân Rai và Nhân Cơ) đã phải công khai thừa nhận từ nay đến năm 2020, Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) sẽ lỗ hàng nghìn tỉ đồng. Riêng Tân Rai năm 2013 lỗ hơn 258 tỉ đồng, Nhân Cơ còn nặng nề hơn, dự kiến 2015  sẽ lỗ hơn 671 tỷ đồng vv…

 

Thực tế bi đát của dự án này là điều có thể thấy trước và không làm ai  ngạc nhiên. Nói theo nhà Phật thì  “quả báo nhãn tiền” đã có ngay chứ không cần đợi đến kiếp sau.

 

01

 

Bể lắng quặng đuôi của Nhà máy Alumin Tân Rai – Lâm Đồng. Ảnh: QUANG TÚ (nld.com)

 

Nguy hiểm hơn, có vẻ như những người quyết định và đang theo đuổi dự án này đã lỡ ngồi trên lưng hổ rồi, nên cứ tiếp tục liều mạng bất chấp cái giá mà nhân dân và đất nước phải trả trong điều kiện nền kinh tế đang suy kiệt hiện nay. Việc cố tình che dấu tội lỗi thường mang lại hậu quả lớn hơn nhiều tội lỗi ban đầu.

 

Theo Ts Nguyễn Thành Sơn mới đi khảo sát ở Tây Nguyên cho biết thực tế đã chứng minh: Bộ Công Thương và TKV đã giải trình không đúng sự thật để cố đấm ăn “khoai”! Giá thành chưa hạch toán đúng và đủ vì quyết toán chưa xong (mức khấu hao chưa đúng). Khâu cung cấp đầu vào là quặng bauxite do TKV chỉ định (người khai thác, cũng như giá bán bauxite). Thực chất là thuê ngoài (thông qua “đầu nậu” là một đơn vị thành viên của TKV). Khâu vận chuyển tiêu thụ về Gò Dầu cũng do TKV chỉ định và ép giá. Hoàn thổ qua dự án thí điểm tại chỗ sau 3 năm cho thấy chỉ có thể trồng cây keo, những loại cây khác không thể sống được. Công nghệ khí hóa than để cung cấp nhiệt cho khâu luyện alumina thuộc loại cổ điển cách đây khoảng 50 năm, nên phải dùng than cục đắt tiền (chở từ Quảng Ninh vào) và giống hệt như của các lò khí hóa của các lò gốm thủ công ở Bát Tràng, bên kia bờ sông Hồng của Hà Nội. Đặc biệt, nguy cơ nổ là rất lớn vv…

 

Cách đây 2 năm, người viết này đã từng cảnh báo kinh doanh theo lợi nhuận phải chấp nhận “lời ăn, lỗ chịu”!. Về khía cạnh kinh tế, nguyên tắc phải tính đúng, tính đủ để tránh lời giả, lỗ thật. Hay nói cách khác, lời doanh nghiệp và nhóm lợi ích hưởng những lỗ thì nhà nước nghĩa là toàn  dân phải chịu.

 

Trong thực tế, TKV lẫn lộn, không phân biệt nổi hiệu quả kinh tế-tài chính (là của doanh nghiệp), hiệu quả kinh tế-xã hội (của xã hội). Các nước gần đây còn chú trọng đến hiệu quả kinh tế-môi trường là những khái niệm không thể lập lờ, nhất là cái khoản thu to nhất của ngân sách là thuế xuất khẩu!?

 

Cần sử dụng mô hình tổng thể cân bằng kinh tế để tính toán lời lỗ một cách bài bản, khoa học. Cách tính đơn giản hơn đem chi phí sản xuất 1 tấn sản phẩm tại chỗ, cộng chi phí vận chuyển ra cảng, trong chi phí sản xuất cần tính cả chi phí đầu tư.

 

Nếu có giá trị tổng đầu tư  thì đem chia cho đời sống của nhà máy để ra chi phí khấu hao phải tính vào giá thành.  Sau đó, so sánh giá 1 tấn sản phẩm trên thị trường thế giới thì biết ngay khoản lời, lỗ của dự án.

 

Ngay cả trong trường hợp tính có lãi cũng phải lấy lãi này so sánh với lãi, nếu đem làm chuyện khác như trồng cà phê để tính lãi theo nguyên tắc giá thành cơ hội (opportunity cost) phải lấy lãi từ làm bô xít trừ đi lãi trồng cà phê. Đó mới là lãi thực.

 

Ngoài chi phí cơ hội kinh tế, còn chi phí xã hội thì khôn lường: hàng ngàn người mất nguồn thu nhập mà nếu tính đủ thì không chỉ là tiền công ‘lấy công làm lời’ mà còn cả các chi phí bảo trợ xã hội đang bị bỏ qua.

 

Đất bazan là đặc sản của Tây Nguyên, một trong những loại đất địa thành tốt nhất cho nông nghiệp nhất là cây công nghiệp dài ngày  nhờ có tỷ lệ sét cao, khả năng giữ nước, giữa phân rất tốt, khi bị bóc đi, bề mặt bị mưa rửa trôi, xói mòn là tổn thất không dễ bù đắp.

 

Dù được bao cấp, ưu đãi rất nhiều nhưng tính bằng cách nào chúng tôi cũng chỉ thấy dự án bô xít lỗ to chưa kể rất nhiều rủi ro khó lường khác về chính trị, an ninh quốc phòng, kinh tế, xã hội, và môi trường. Cảnh báo trên, đến nay nhìn lại càng được thực tế chứng minh là chính xác.

 

Khai thác bauxite không được sự đồng thuận của các nhà khoa học Việt Nam và cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã dẫn chứng kết quả điều tra về việc này của các chuyên gia Liên Xô cũ, là họ không tán thành việc khai thác này, rất không có lợi cho VN. Trước đây có lời giải thích là ta làm bôxit  vì “chủ trương lớn”.  Nếu cần hỏi tiếp thì phải là tại sao các vị có trách nhiệm lại quyết định có “chủ trương lớn”!? Dự án bô xít Tây Nguyên nếu nhìn lại quá trình đàm phán và cam kết, có thể nói đó là chuyện đã chót lỡ, rồi mới đưa ra Quốc hội cho đủ thủ tục và Chính phủ thực thi.

 

Theo quy trình cải thiện liên tục PDCA (Plan Do Check Act)  Kế hoạch – Thực hiện – Kiểm tra và – Hành động,  thừa đủ dữ kiện để đánh giá ai quyết định về chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án thì người ấy phải chịu trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước (Quốc hội) và nhân dân. Còn những ai đã báo cáo không chính xác để dẫn đến quyết định sai thì những người đó phải chịu trách nhiệm trước người đã ra quyết định.

 

Vấn đề đã rõ như ban ngày, đâu cần thêm thông tin để làm quyết định.  Vấn đề là ai quyết định? Không lẽ Quốc hội chỉ vì “Đảng cử dân bầu” nên vẫn né tránh không bàn đến các “chủ trương lớn” và quan tâm đến nguyện vọng của cử tri.  Xem lại các trang báo mạng, báo giấy thời sôi động can ngăn dự án “Trời gầm” nầy thì sẽ thấy nhân dân ta thông minh và tâm huyết biết chừng nào. Gần đây, Chính phủ biết lắng nghe các ý kiến phản biện, đối chiếu với thực tế đã hủy bỏ dự án cảng Kê Gà. Bây giờ, dừng dự án Nhân Cơ tuy muộn, dù sao còn hơn không vì chỉ cần thí điểm dự án Tân Rai là quá đủ! Bài học đổ vỡ đắt giá về Vinashin, Vinaline vv… rất có thể dự án bô xit Tây Nguyên trở thành nấm mồ của một anh cả đỏ khác là Tập đoàn Than khoáng sản VN.

 

-http://chepsuviet.com/2014/03/21/khong-yen-tam-voi-du-an-boxit-bao-tuoi-tre-tiep-tuc-di-dau-bao-dong-dai-nan-tu-dai-du-an/

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: